Bệnh parkinson

Có những ông bà tuổi chừng 50, 60, tự nhiên thấy tay bị run rẩy, mới đầu thì nhẹ rồi dần dần nặng thêm ra. Đặc biệt là bàn tay để yên thì run thấy rõ, khi đưa tay ra bắt tay, hay là cầm một cái gì, thì lại bớt run, lúc ngủ thì hoàn toàn không bị run rẩy gì hết. Đi khám, bác sĩ nói là bị bệnh run rẩy Parkinson.

Bệnh Parkinson không phải là hiếm thấy. Tuổi trẻ không bị, nhưng trong số người trên 40 tuổi, thì tỷ số bị bệnh là 1/250. Nếu chỉ kể những người trên 65 tuổi, thì tỷ số bị bệnh là khoảng 1%.

Vì đâu mà bị bệnh Parkinson?

Ở giữa não, có một vùng gọi là "chất đen" (substantia nigra), có khả năng làm cho những động tác của ta được dịu dàng. Khi não ra lệnh cho cái tay giơ lên chẳng hạn thì tay không giơ lên như cái máy, mà dẻo giang ra dáng con người. Đó là nhờ "chất đen” báo tín hiệu đi qua một chặng ở trong sâu, rồi lên tới vùng não ở gần vỏ não phụ trách về cử động. Các tín hiệu từ chất đen chạy đi được là nhờ một hóa chất tên là dopamine. Người bệnh Parkinson bị thiếu chất dopamine, nguyên do là vì vùng "chất đen" bị thoái hóa.

Còn tại sao mà chất đen thoái hóa thì chưa được rõ. Có vẻ không có yếu tố di truyền, tuy rằng có những gia đình nhiều người bị bệnh hơn mức thường.

Có một số ít trường hợp biết được nhân tố gây bệnh. Bệnh viêm não do siêu vi, đôi khi biến chứng sinh bệnh Parkinson. Cũng có những chất độc, như là bụi kim loại mangan hơi carbon monoxide (ngộ độc khói xe hơi) sinh triệu chứng Parkinson.

Ngay cả một số thuốc rất thường như Reglan, Reserpine cũng có khi gây triệu chứng giống như bệnh Parkinson. Một số thuốc chữa bệnh “điên" phá tác dụng của chất dopamine trên tế bào thần kinh, do đó mà sinh bệnh Parkinson. Dân nghiện ma túy có khi xài một thứ thuốc tổng hợp gọi tắt là MPTP. Thuốc này có thể sinh bệnh Parkinson rất nặng.

Các triệu chứng của bệnh Parkinson

Bệnh Parkinson có nhiều triệu chứng, nhưng chứng run rẩy làm cho người ta chú ý hơn cả, và thường là triệu chứng đầu tiên. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp bị bệnh Parkinson mà không bị run.

Run rẩy như tả ở trên thường bắt đầu một bên tay, sau bị luôn cả hai tay, cũng có thể bị run cánh tay run chân luôn. Có người bị run quai hàm, run lưỡi, mí mắt và các thớ thịt trên trán.

Ngoài vấn đề run rẩy, tay chân còn bị cứng ra, và làm động tác nào cũng chậm chạp, nhất là khi sắp đưa tay ra, vì tín hiệu từ óc đi rất chậm, làm cho cử động càng thêm khó khăn. Cứng bắp thịt làm cho đau nhức, lại dễ mệt mỏi. Cả những động tác thật đơn giản như cài khuy áo, buộc dây giầy... có khi cũng không làm nổi.

Chân bước đi khó khăn, bước đi từng bước ngắn như người máy, tay thì cứng thõng bên người không đung đưa như người thường. Bước đi rồi, làm như khó dừng lại, người đi như đổ xô về đằng trước, xoay mình lại cũng rất khó khăn. Đang ngồi muốn đứng lên cũng khó khăn chậm chạp. Lúc đứng thì lưng bị còng, và đứng cũng không vững dễ ngã sấp về đằng trước hay té ngửa ra phía sau.

Người bị bệnh Parkinson thì các thớ thịt ở mặt cũng bị cứng ra, nên mặt "ngây" cứng như mặt gỗ, khi bị nặng thì mắt nhìn trừng trừâng, con mắt ít chớp, miệng thì há ra. Có khi nước dãi chảy, có khi ăn bị nghẹn, vì các thớ thịt ở mặt và cổ họng bị cứng ra làm cho nuốt không trôi. Giọng nói cũng thay đổi, nói nhỏ không ra hơi mà đơn điệu như máy không tự nhiên, cũng có người sinh nói lắp (cà lăm).

Thuốc men ra sao?

Bác sĩ có thể tùy trường hợp mà cho thuốc, chủ yếu là thuốc levodopa, vì thuốc này vào trong óc sẽ biến thành dopamine. Thuốc làm cho đỡ bị run, đỡ cứng bắp thịt, và làm cho cử động dễ hơn. Người bệnh nhẹ có thể hoạt động gần như bình thường, người bệnh nặng cũng thuyên giảm khá nhiều.

Những thuốc khác, thường là dùng chung với levodopa, có thể kể:

  • Carbex, Eldepryl, Atapryl
  • Parlodel, Permax, Mirapex, Requip, v.v.

Thuốc Symmetrel vừa dùng để chữa bệnh cúm, vừa là thuốc chữa bệnh Parkinson, cũng thường dùng chung với levodopa.

Các thuốc như Cogentin, Akineton, Artane không ảnh hưởng trực tiếp vào dopamine như những thuốc kể trên, nhưng cũng được dùng để chữa bệnh Parkinson, nhất là chữa chứng run rẩy không nên dùng, vì hai thuốc này có thể làm cho mê lú. Ngoài ra, những người bị sưng tiền liệt tuyến hay là bị cao áp suất mắt (glaucoma) cũng không được dùng.

Có hai thuốc mới được dùng gần đây (Tasmar và Comtan), dùng chung với levodopa có khả năng tăng hiệu quả của levodopa bằng cách chống lại những chất phá levodopa trước khi chất này lên tới não.

BS Vũ Quý Đài