Hiểu về béo phì ở trẻ em

Theo Bộ Y tế, hiện nay tỉ lệ béo phì ở trẻ 6-11 tuổi đã hơn 10%, với xu hướng béo phì ở con trai cao gấp 2 lần ở con gái.

Tại sao trẻ em có thể bị béo phì?

Tình trạng “xổ sữa” của đứa trẻ trong năm đầu có thể coi là một dạng béo phì “sinh lý” đặc biệt. Nguyên nhân chính là lượng chất béo trong một chế độ ăn chỉ có sữa mẹ hay sữa bò là chính, và trong đó 50% năng lượng là do chất béo. Trên 1 tuổi, trẻ ăn càng ít rau và trái cây chừng nào càng dễ làm tăng chỉ số thân khối; một khi vượt quá mức độ có “da-thịt” vừa phải, phần nhiều là dư mỡ dẫn đến béo phì. Đối với bệnh béo phì, khó phân biệt đâu là ảnh hưởng của yếu tố di truyền, đâu là ảnh hưởng của môi trường sống, của thói quen về ăn uống trong mỗi gia đình.

Đời sống cơ giới hóa, mức sống cao, trẻ con ít hoạt động chân tay cũng là một trong những lý do dẫn đến béo phì ở trẻ. Bữa ăn gia đình ngày càng bị truyền hình chi phối nhiều hơn, phụ huynh cho phép trẻ vừa xem ti-vi, vừa ăn hoặc ép trẻ ăn mọi lúc, mọi nơi. Đến tuổi đi học, trẻ được đưa đón tới trường, đi xe gắn máy nhiều hơn xe đạp.

Chương trình học nặng nề, trẻ lại có khuynh hướng đi ngủ trễ nên giấc ngủ bớt tác dụng làm cho lại sức, tăng chiều cao, chiều dài. Kích thích tố tăng trưởng tiết ra nhiều nhất là lúc ngủ say, ngủ sâu vào lúc 12 giờ đêm, 1 giờ - với điều kiện là phải đi ngủ sớm. Ngoài ra, rất nhiều cha mẹ có khuynh hướng ép trẻ ăn, và thích con mình xổ sữa, tăng cân nhiều.

Để tránh tình trạng béo phì ở trẻ em

  • Trước hết, cần phải điều chỉnh nếp sống gia đình (giờ ăn, giờ ngủ, giờ xem ti-vi, giờ chơi thể thao…) và thói quen ăn uống nhằm tăng chiều cao hơn là tăng số cân của trẻ.
  • Cắt bớt giờ xem ti-vi, đặc biệt không cho phép trẻ vừa xem ti-vi vừa ăn (nhất là các loại snack, khoai tây chiên…), khuyến khích trẻ hoạt động chân tay, đi bộ, đạp xe, chơi thể dục thể thao, bơi lội…
  • Phụ huynh cũng cần “điều chỉnh” tâm lý của chính mình: không nên ép con ăn mọi lúc mọi nơi, không nên có suy nghĩ “trẻ con phải mập mạp mới đáng yêu” mà bắt trẻ ăn quá mức cần thiết. Nếu trẻ có dấu hiệu thừa cân, phải mang trẻ đến bác sĩ để có những tư vấn phù hợp, tuyệt đối không bắt trẻ nhịn ăn, vì như thế sẽ dẫn đến tình huống ăn bù quá mức.
  • Các bữa ăn của trẻ nên được đa dạng hóa theo tháp dinh dưỡng, cung cấp nhiều rau, trái cây, chất xơ, thịt, cá nạc, sữa gầy, tàu hũ…Cung ứng nhu cầu năng lượng theo số cân lý tưởng, chứ không theo số cân hiện hữu, theo cân đối 1 - 1 -4-5 giữa 1 g đạm – 1g béo – 4-5 g bột đường.
  • Khi trẻ trên 1 tuổi, không nên cho trẻ cho uống nhiều hơn 0,5 lít sữa/một ngày.

Chỉ số khối lượng cơ thể (bmi) ở trẻ 2-20 tuổi

Chỉ số BMI (Body Mass Index) của một đứa trẻ được tính theo cách tính của người lớn: tức là bằng số cân nặng (tính bằng kg) chia cho chiều cao bình phương (tính bằng mét).

Thiếu cân: nếu chỉ số BMI nằm trong vùng giá trị nhỏ hơn bách phân vị thứ 5 (percentile < 5th).

Sức khỏe dinh dưỡng tốt: nếu chỉ số BMI nằm trong khoảng bách phân vị thứ 5 --> 85.

Nguy cơ béo phì: nếu chỉ số BMI nằm trong khoảng bách phân vị 85 --> 95.

Béo phì: nếu chỉ số BMI nằm trong vùng lớn hơn bách phân vị 95.

Bác sĩ Nguyễn Lân Đính